Δικαιωμάτων συνέχεια

Δικαιωμάτων συνέχεια. Γιατί μου φαίνεται επίκαιρο.
Όλο κάτι ακούω για το απαράβατο ‘δικαίωμα στη ζωή’. Και δεν καταλαβαίνω για τί πράγμα γίνεται συζήτηση – όταν γίνεται.

Θεμελιώδες δικαίωμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δικαίωμα στη ζωή – υπό τον τεχνηέντως γενικόλογο τίτλο ‘Αξιοπρέπεια’, άρθρο δεύτερο μάλιστα του καταστατικού χάρτη.
΄1.Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στη ζωή. 2.Κανείς δε μπορεί να καταδικασθεί στην ποινή του θανάτου ούτε να εκτελεσθεί.’
Έπειτα ακολουθούν κάποιοι αστερίσκοι για να μη μας πάρουν και χαμπάρι όταν το παραβιάζουμε. Βέβαια, αν το καλοσκεφτείς, και μόνο που θεωρήθηκε απαραίτητο να προστεθεί η δεύτερη πρόταση, ως διευκρίνηση, οφείλουμε να παραμείνουμε καχύποπτοι.

Τί καταλαβαίνουμε από το παραπάνω θεμελιώδες δικαίωμα; Πως όταν λέμε ζωή, άλλα λέμε κι άλλα καταλαβαίνουμε, μ’ άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Γιατί το δικαίωμα στη ζωή σου εξασφαλίζει (υπό προϋποθέσεις κι αστερίσκους) το μη-θάνατο. Άρα, όχι τη ζωή. Σου εξασφαλίζει πως δε θα σου αφαιρεθεί η ζωή, αλλά όχι πως θα ζήσεις κιόλας. Σου εξασφαλίζει πως θα επιβιώσεις. Μ’ άλλο ζωή, άλλο επιβίωση.

Αυτή η σύγχυση φαίνεται να συμβαίνει επειδή η έννοια ζωή έχει, για τη δυτική σκέψη τουλάχιστον, απογυμνωθεί από κάθε φαντασιακή ερμηνεία, κι έχει απομείνει ένας αυστηρά τεχνικός (συγκεκριμένα, βιολογικός) ορισμός. Ήτοι, ζωή είναι να μην είσαι νεκρός. Ωραία ε;

Βολικός ορισμός, δε λέω. Αν τσουβαλιάσεις ένα μάτσο ανθρώπους, τους αλυσοδέσεις χειροπόδαρα και τους βάλεις να σφουγγαρίζουν την έρημο, τους έχεις οπωσδήποτε εξασφαλίσει το δικαίωμα στη ζωή, αφού, εκ του ορισμού, ζούνε. Μη τους σκοτώσεις όμως, γιατί τότε θα τους έχεις παραβιάσει το θεμελιώδες δικαίωμα. – Όχι δε βρέχει. Δάκρυα είναι που πέφτουν από πάνω, από τον τίτλο, από εκείνη την καημένη την ‘Αξιοπρέπεια’.

Και μιας κι έπιασα να διαβάζω το χάρτη των δικαιωμάτων, βρήκα κι άλλο πετυχημένο ανέκδοτο λίγο παρακάτω. Συγκεκριμένα, στο νούμερο 15 έχουμε το ‘δικαίωμα προς εργασία’. ‘1. Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να εργάζεται και να ασκεί το επάγγελμα, το οποίο επιλέγει ή αποδέχεται ελεύθερα.’ Έχει κι εδώ δεύτερη, και τρίτη μάλιστα, επεξήγηση, αλλά ας μη χάνουμε το χρόνο μας. Αρκεί η πρώτη πρόταση, που τη βρίσκουμε υπό τον ομοίως γενικόλογο τίτλο ‘Ελευθερίες’.

Αυτό το δικαίωμα με μπερδεύει ακόμα περισσότερο. Ο ίδιος ο ορισμός της έννοιας ‘δικαίωμα’ τεντώνεται υπερβολικά εδώ. Εκ των πραγμάτων αντιλαμβανόμαστε όλοι πως το δικαίωμα αυτό βασίζεται σε μία άκρως ρεαλιστική – realpolitik παραδοχή: πως η εργασία είναι απλώς ένα, αν όχι το μόνο, μέσω για να επιβιώσει κανείς στην κοινωνία. Αν θες να φας, δούλεψε (καλύτερα να λέμε δουλειά εδώ, μη πέφτουμε σε περαιτέρω σύγχυση και ταλαιπωρούμε την έννοια της ‘εργασίας’). Ναι, να δουλεύουμε, δε λέω… – μεγάλη κουβέντα κι αυτό. Αλλά αυτή η θεμελιακή παραδοχή του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος αναιρεί τον ορισμό του δικαιώματος. Έχεις δικαίωμα να δουλέψεις για να μπορείς να ζήσεις (τη ζωή που σου εξασφάλισε τόσο στοργικά το δικαίωμα στη ζωή), μα αν δε θες να δουλέψεις; Τότε; Πας σα το σκυλί στ’ αμπέλι; Ή δε χρειάζεται να χάνεις τον ύπνο σου, επειδή σε καλύπτει το δικαίωμα στη ζωή; Δεν είμαι νομικός, αλλά φαίνεται πως όχι, αφού δεν σε καταδίκασε κανείς σε θάνατο ή εκτέλεση. Μόνος σου αποφάσισες να μη δουλέψεις και να πεθάνεις.

Άρα το δικαίωμα στην εργασία ας το λέμε καλύτερα συμβουλή, παραίνεση, ή πραγματισμό. Γιατί δεν μπορώ να σκεφτώ άλλο δικαίωμα που αν αποφασίσεις να μη το εφαρμόσεις πέρα για πέρα, να σε περιμένει θάνατος. Φαντάζομαι δε θα πεθάνεις αν δεν εκφράσεις ελεύθερα τη γνώμη σου, ούτε αν δεν ασκήσεις το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθε – αυτό θα ήταν μία μαύρη τρύπα για τη δημογραφία, αν σκεφτούμε τα ποσοστά αποχής στις εκλογές και την, ας πούμε, ενδιαφέρουσα εκείνη ομοιότητα σε πρόσωπα κι επώνυμα της ελληνικής πολιτικής (με π μικρό παρακαλώ).

Το ‘ελευθερία ή θάνατος’, 200 χρόνια μετά, τί έχει να μας πει;
Μήπως χρειάζεται επικαιροποίηση για να μη γίνει démodé, που λένε οι συγχωριανοί μου; Αλλά κι αυτή η επικαιροποίηση πρέπει να γίνει σωστά, για να είναι μοδάτη. Μα και να ξέρουμε για τί πράγμα να παλέψουμε βρε αδερφέ;! Για ένα ‘μη-θάνατος ή θάνατος’, ή ‘δουλειά ή θάνατος’;

Είστε υπέρ ή κατά;
Έστω απαντήστε μ’ ένα ναι ή μ’ ένα όχι.
Το έχετε το πρόβλημα σκεφτεί
Πιστεύω ασφαλώς πως σας βασάνισε
Τα πάντα βασανίζουν στη ζωή
Παιδιά γυναίκες έντομα
Βλαβερά φυτά χαμένες ώρες
Δύσκολα πάθη χαλασμένα δόντια
Μέτρια φιλμ. Κι αυτό σάς βασάνισε ασφαλώς.
Μιλάτε υπεύθυνα λοιπόν. Έστω με ναι ή όχι.
Σ’ εσάς ανήκει η απόφαση.
Δε σας ζητούμε φυσικά να πάψετε
Τις ασχολίες σας να διακόψτε τη ζωή σας
Τις προσφιλείς εφημερίδες σας τις συζητήσεις
Στο κουρείο τις Κυριακές σας στα γήπεδα.
Μια λέξη μόνο. Εμπρός λοιπόν:
Είστε υπέρ ή κατά;
Σκεφθείτε το καλά. Θα περιμένω.