Φθινόπωρο

Φθινόπωρο, η εποχή που φθίνουν τα φρούτα.
(Συναντάται και ως ‘χινόπορωνο’ σε πιο λαϊκές εκφράσεις, καθώς και σε τραγούδια και ποιήματα. Επίσης, ως ‘μετόπωρον’, η εποχή ‘μετά’ την ‘οπωρά’, ομοιάζοντας έτσι με την σημασιολογία και την εικόνα που φέρει η λέξη φθινόπωρο.)
Η φύση μαζεύει τις τελευταίες της προμήθειες για να περάσει το χειμώνα που έρχεται. Γιατί αυτή ξέρει πως ο κύκλος είναι αέναος, και δεν χωρά ούτε συγχωρεί υπεκφυγές. Για να χαρεί πάλι μιαν άνοιξη θα πρέπει ν’ αντέξει πρώτα μία φθίση και μια παγωμένη στασιμότητα. Αλλιώς Άνοιξη δεν έρχεται. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που το Πάσχα – ή, όπως πιο σωστά το λέει ο λαός μας, η Λαμπρή -, το χριστιανικό σύμβολο της Ανάστασης, λαμβάνει χώρα την Άνοιξη. Ιστορικά, και η ελληνική Επ-Ανάσταση.

Αλλά ας επιστρέψουμε στο φθινόπωρο. Και πιο συγκεκριμένα στο μύθο της Περσεφόνης που συνδέεται άμεσα με αυτήν την εποχή του χρόνου. Η Περσεφόνη, μία γυναίκα πανέμορφη, όπως λέει ο μύθος, αρπάχτηκε από τον Πλούτωνα και οδηγήθηκε στον Κάτω Κόσμο. Μόλις το έμαθε αυτό η θεά Δήμητρα, η μητέρα της, κατάφερε να συμφωνήσει με τον Πλούτωνα να αφήσει την κόρη της ν’ ανεβαίνει 6 (κατ’ άλλους 4) μήνες το χρόνο στον επάνω κόσμο και τους υπόλοιπους να ζει στο σκοτεινό βασίλειο των ψυχών. Και κάπου εδώ ξεκινάει η συνύφανση της Περσεφόνης και του Φθινοπώρου.

Από τη μια, ο Πλούτωνας, συμβολίζει, και ετυμολογικά, τον Πλούτο. Την αφθονία δηλαδή μεν των σπόρων που αποθηκεύονται και προετοιμάζονται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες για τη φθινοπωρινή σπορά, καθώς και την ωρίμανση όλων εκείνων των οπώρων που μεστώνουν κι ωριμάζουν κάτω από το ζεστό ήλιο για να τρυγηθούν με τα πρώτα κρύα. Από την άλλη, η ίδια η Περσεφόνη, κατά τα συμφωνημένα ανάμεσα στον Πλούτωνα και την πεθερά του, ανεβαίνει στον επάνω κόσμο το φθινόπωρο – γεγονός που γιορταζόταν κατά την ελληνική αρχαιότητα με τα Ελευσίνια μυστήρια – δίνοντας το έναυσμα για την πληθώρα των γεωργικών εργασιών που λαμβάνουν χώρα κατ’ αυτήν την εποχή.

Η ένωση της Περσεφόνης με τη μητέρα της Δήμητρα δηλαδή, συμβολίζει αφενός τη σπορά, αφετέρου τη συγκομιδή. Και πιο συγκεκριμένα, η σπορά συμβολίζει το νέο κύκλο της φύσης, που μέσα από το σκοτάδι του χειμώνα θα φτάσει στην αναγέννηση της άνοιξης. Συγχρόνως, με ίση σημασία κι αξία, λαμβάνει χώρα και η συγκομιδή που συμβολίζει ακριβώς αυτή τη διατήρηση της ζωής μέσα στη νέκρα του χειμώνα. Τρύγος, ελιές, βαμβάκι. Επίσης, στα κηπευτικά την τιμητική τους έχουν τα σαλατικά. Κι έτσι προετοιμαζόμαστε για το χειμώνα: κρασί και τσίπουρο να πίνουμε τα κρύα βράδια, λάδι να βάζουμε στις σαλάτες και τ’ άλλα μαγειρέματά μας, και ζεστά ρούχα και σκεπάσματα.

Ο εορτασμός της φθινοπωρινής συγκομιδής δεν είναι βέβαια ένα αμιγώς ελληνικό φαινόμενο. Η πιο γνωστή γιορτή που ίσως να γνωρίζουν οι περισσότεροι είναι η γιορτή των Ευχαριστιών, Thanksgiving, που δίνει την ευκαιρία στους ανθρώπους να ευχαριστήσουν για τη συγκομιδή της χρονιάς που θα τους επιτρέψει να περάσουν το χειμώνα τους. Άλλωστε, το φθινόπωρο είναι επίσης η εποχή συγκομιδής των σιτηρών: όσπρια και δημητριακά (να και η πεθερά του μύθου). Δηλαδή, φαγητό.

Στην εποχή μας βέβαια αυτά δε σημαίνουν τίποτα. Σιτηρά και φρούτα βρίσκουμε στα ψυγεία κάθε μέρα του χρόνου, και η συγκομιδή και η σπορά συμβαίνουν κατά κύριο λόγο κάπου μακριά μας. Οι εποχές είναι ένα μάτσο στο μυαλό μας. Και άντε να τις ξεμπλέξεις.